Wanneer is participatie goed genoeg?

Een volle zaal, veel reacties en weinig bezwaren. Was de participatie dan goed? Dat weten we eigenlijk nog niet. Goede participatie gaat niet alleen over het proces, maar vooral over wat de inbreng oplevert en wat ermee gebeurt.

Elke maand bespreken we in onze Masterintervisie een onderwerp dat bijdraagt aan het versterken van de kwaliteit van participatieprocessen. Participatieprofessionals delen daarbij ervaringen uit hun praktijk. In augustus stond één vraag centraal: wanneer is participatie eigenlijk goed genoeg?

Al snel bleek hoe verschillend we daarnaar kijken. Voor de één is participatie geslaagd als de juiste mensen zijn bereikt. Voor een ander als inwoners zich gehoord voelen of de inbreng zichtbaar terugkomt in het voorstel. Maar geen van die maatstaven vertelt afzonderlijk het hele verhaal.

Nul bezwaren. Dus geslaagd?

Een voorbeeld uit de praktijk maakte dat mooi duidelijk. Bij een project waren uiteindelijk geen bezwaren ingediend. Vanuit het proces leek dat een prachtig resultaat. Later bleek dat veel omwonenden helemaal niet tevreden waren.

Andersom betekent weerstand ook niet automatisch dat participatie slecht is verlopen. Bij gevoelige onderwerpen kunnen mensen na een zorgvuldig proces nog steeds fundamenteel tegen het uiteindelijke besluit zijn.

Opkomst, weerstand en tevredenheid zijn dus signalen. Maar ze bepalen niet afzonderlijk de kwaliteit.

Kijk naar de opbrengst

Binnen Relevant Gesprek® gebruiken we de Blauwdruk om het participatieproces in te richten. Het Kwaliteitskompas helpt vervolgens om vooraf risico's te herkennen, tijdens het proces te monitoren en achteraf de kwaliteit te beoordelen.

Daarbij hanteren we een belangrijk uitgangspunt:

Participatie is goed genoeg als de participatieopbrengst de relevante belangen zichtbaar maakt en navolgbaar doorwerkt in het eindresultaat en het besluit.

Dat betekent niet dat iedere wens moet worden overgenomen. Wel moet duidelijk zijn welke belangen zijn opgehaald, hoe ze zijn afgewogen en waarom uiteindelijk bepaalde keuzes zijn gemaakt.

Vijf keer kijken naar kwaliteit

Het Kwaliteitskompas kijkt vanuit vijf criteria naar een participatieproces.

1. Is het besluit navolgbaar?

Kunnen deelnemers terugzien wat er met hun inbreng is gebeurd? Afwijken van een voorkeur mag. Maar leg uit waarom.

2. Heeft participatie de inhoud verrijkt?

Heeft het gesprek nieuwe kennis, ervaringen, belangen of oplossingen opgeleverd? En zijn die zichtbaar teruggekomen in het eindresultaat?

3. Was het proces toegankelijk?

Wisten mensen wanneer ze konden deelnemen, waarover ze invloed hadden en wat het vervolg was? En pasten de gekozen vormen bij de mensen die je wilde bereiken?

4. Was er een werkbare relatie?

Waren belangen, zorgen en belevingen bespreekbaar? Zeker bij gevoelige onderwerpen hoeft overeenstemming niet het doel te zijn. Begrip en serieus genomen worden kunnen minstens zo belangrijk zijn.

5. Was de inzet passend?

Meer participatie is niet automatisch betere participatie. Stond de inzet van tijd, geld en capaciteit in verhouding tot de verwachte opbrengst?

Niet alles hoeft op groen

Misschien is dat wel het belangrijkste inzicht. Het Kwaliteitskompas is geen afvinklijst en geeft geen rapportcijfer. Niet ieder participatieproces hoeft op alle vijf criteria maximaal te scoren.

Een gevoelig vraagstuk vraagt bijvoorbeeld veel aandacht voor de relatie. Bij een ander project kan toegankelijkheid juist de grootste uitdaging zijn. Het kompas helpt om daar vooraf bewust over na te denken, tijdens het proces op te sturen en achteraf gezamenlijk van te leren.

En het geeft projectleiders, participatieadviseurs, management, college en raad dezelfde taal om over kwaliteit te praten. Dat voorkomt dat één volle zaal, één boze inwoner of juist nul bezwaren het oordeel over een heel participatieproces bepaalt. De interessante vraag na afloop is daarom niet alleen: hebben we het proces zorgvuldig uitgevoerd? Maar vooral: welke belangen hebben we opgehaald, wat heeft dat toegevoegd en kunnen we laten zien wat ermee is gebeurd?

Wil je meer weten over het Kwaliteitskompas of eens sparren over de kwaliteit van een participatieproces?  Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.