De 4 sleutels voor een Vitaal Buitengebied

Begin je participatie met een open vraag of met een kaart? De gemeente Lochem koos voor het omgevingsprogramma Vitaal Buitengebied voor een kaart: een concept-gebiedsindeling in vier focusgebieden. Dat maakt het gesprek concreet, maar een kaart kan ook een eigen leven gaan leiden. Dat hebben we wel geleerd van het stikstofkaartje van minister Van der Wal. Mariëlle Schrijver van Academiepartner Comcept ging met de  vier sleutels van de Relevant Gesprek® methodiek aan de slag en liet de kaart het gesprek openen in plaats van afsluiten.

Inhoud op tafel, relatie aan tafel

Over dit gesprek zei een inwoner: "Het gesprek aan tafel vond ik ongelofelijk waardevol. Het draagt bij aan begrip, zorgt voor nieuwe inzichten en het voelt prettig om mijn ideeën en zorgen te mogen delen." Aan dezelfde tafel van het Naobercafé zat iemand die nog sceptisch was over wat de gesprekken opleveren. “Wat horen we hierover terug?”, was de reactie. Beide reacties raken aan een bewuste keuze in de gekozen participatiestrategie.

Sleutel 1 & 2: Waarom en waarover?

De gemeente Lochem werkt aan een omgevingsprogramma Vitaal Buitengebied. Landbouw, natuur, landschap, water, recreatie, wonen en energie vragen daar allemaal ruimte. Vaak op dezelfde vierkante meter. Advies- en ingenieursbureau Aveco de Bondt werkte de inhoud uit, Comcept ontwierp, samen met de projectgroep, met de vier sleutels van het Relevant Gesprek® de participatiestrategie en voerde de gesprekken.

Het doel was tweeledig. Enerzijds de kennis en ervaring uit het gebied gebruiken om de inhoud van het programma te verrijken. Anderzijds aandacht hebben voor de relatie door te werken aan onderling begrip. Er spelen zoveel belangen dat je nooit één eenduidig beeld ophaalt. Dan is begrip voor elkaars positie net zo waardevol als de inbreng zelf.

Waarover ga je dan in gesprek? Een open vraag over de toekomst levert veel op, maar weinig wat je kunt verwerken. Mensen reageren gerichter op iets wat ze voor zich zien. Daarom koos Comcept voor eerst inhoud, dan gesprek. Aveco de Bondt maakte een concept-gebiedsindeling met vier focusgebieden. Het gesprek ging niet over het opnieuw tekenen van de grenzen, maar over de invulling: wat betekenen deze keuzes voor wonen, werken en ondernemen in je eigen gebied? Vooraf maakte Comcept duidelijk wat vaststond, wat openstond en hoe ze zouden terugkoppelen.

Sleutel 3: Met wie? Dichtbij en in de eigen rol

Bij de derde sleutel werd gekeken naar mensen zoals ze zichzelf zien: als boer, bewoner, jongere of landgoedeigenaar. Comcept zocht ze op in hun eigen omgeving. Organisaties uit landbouw, natuur en landgoederen toetsten de indeling in expertbijeenkomsten. Met jongeren in een keet, met jonge boeren aan de keukentafel op een boerderij. Ruim 200 inwoners, ondernemers, verenigingen en dorpsraden gingen in gesprek tijdens de Naobercafés. In soms nostalgische zalen in het buitengebied van Lochem, schoven gemengde groepen aan tafel. Zij spraken over wat goed is aan de indeling, wat zorgen oproept en wat beter kan.

Die gemengde groepen waren geen toeval. Aan tafel hoort een boer waarom een bewoner zich zorgen maakt over het landschap, en hoort een bewoner wat nieuwe regels betekenen voor een bedrijf dat al generaties op dezelfde plek zit. Je hoeft het niet eens te worden om elkaar beter te begrijpen.

Sleutel 4: Hoe? Een kaart vraagt om gesprek

Dat risico bepaalde de vierde sleutel. Er werd bewust gekozen voor fysieke ontmoetingen, zodat er altijd iemand was die de kaart kon toelichten. Met de uitnodiging werden de stukken en een korte video meegestuurd en aan tafel werd die uitleg herhaald. Een kaart die je zonder toelichting online zet, moet je achteraf verdedigen. Een kaart die je samen bekijkt, wordt een gespreksonderwerp.

Begrip is een eerste stap

Het begrip waar de inwoner over sprak, is een eerste stap naar vertrouwen, maar ook niet meer dan dat. De scepticus aan dezelfde tafel stelde een terechte vraag: wat gaat deze opbrengst bewerkstelligen? De gemeente heeft deelnemers verteld dat standpunten zullen botsen en dat zij keuzes moet maken. Dit najaar volgt het participatieverslag, waarin staat wat wel, voor een deel of geen plek krijgt en waarom. Daar moet het vertrouwen worden waargemaakt.

 Wil je meer weten over deze aanpak of over Comcept? Bekijk de partnerpagina van Comcept en neem gerust contact op. 

Binnen de Relevant Gesprek® Academie werken we met partners die onze methodiek toepassen in hun eigen praktijk. Bekijk ons  partnernetwerk en ontdek hoe onze partners kunnen helpen bij jouw participatievraagstuk.