Een nieuwe gemeenteraad. Een nieuw college. Nieuwe ambities.
Juist bij een bestuurswissel kun je participatie opnieuw scherp zetten
In veel gemeenten wordt een bestuurswissel vooral gezien als een politiek moment. Nieuwe coalities, nieuwe prioriteiten en nieuwe gezichten. Maar voor professionals die werken aan participatie betekent het nog iets anders: een natuurlijk resetmoment. Een moment waarop opnieuw wordt bepaald hoe de gemeente met inwoners wil samenwerken.
Tijdens een recente Borgingintervisie met deelnemers uit het Borgingsprogramma van de Relevant Gesprek® Academie stond precies die vraag centraal: hoe zet je participatie op de agenda bij een bestuurswissel?
Het Borgingshuis van het Relevant Gesprek® – met richten door bestuur, inrichten door management en verrichten door de organisatie – bleek daarbij een krachtig kompas.
Richten: participatie bestuurlijk positioneren
Een nieuwe bestuursperiode begint met ambities. Wat voor participatieve gemeente wil je zijn? Welke invloed krijgen inwoners bij beleid en projecten? En hoe moet participatie zichtbaar zijn in besluitvorming?
Tijdens de intervisie werd duidelijk dat een nieuw bestuur vooral drie dingen wil begrijpen: welke ambities en spelregels rond participatie gelden, hoe participatie in besluitvorming en werkprocessen is georganiseerd, en bij welke lopende projecten participatie een rol speelt of gevoelig kan worden.
De kunst is om deze informatie op het juiste moment in te brengen. In de praktijk gebeurt dat vaak op drie momenten: bij de overdracht naar het nieuwe bestuur, in het inwerkprogramma van raad en college en bij het opstellen van het college- of raadsprogramma.
In verschillende gemeenten wordt bijvoorbeeld een overdrachtsdocument opgesteld waarin belangrijke thema’s voor de nieuwe bestuursperiode worden beschreven. In één organisatie stelde een directeur een kleine groep samen om onderwerpen te verzamelen voor dit document. De belangrijkste les uit dat voorbeeld was eenvoudig: zorg dat participatie daar op tijd tussen staat.
Naast een ambtelijke overdracht vindt in sommige gemeenten ook een warme overdracht plaats tussen vertrekkende en nieuwe bestuurders. Ook daar kan participatie expliciet worden benoemd, bijvoorbeeld in relatie tot rolbewustzijn en verwachtingen richting inwoners.
Een belangrijke tip uit de praktijk: betrek ook de griffie. Zij spelen vaak een sleutelrol bij de overdracht en bij het inwerkprogramma van de raad.
Inrichten: van ambitie naar organisatie
Een duidelijke bestuurlijke ambitie betekent nog niet dat participatie automatisch in de praktijk gebeurt. Nieuwe raden en colleges krijgen veel onderwerpen tegelijk op hun bord. Participatie krijgt pas echt betekenis wanneer het wordt vertaald naar werkprocessen, projecten en verantwoordelijkheden in de organisatie.
Tijdens de intervisie werd een praktijkvoorbeeld besproken van een gemeente waar een participatieaanpak al was vastgesteld. Er was zelfs ondersteuning geweest bij de implementatie. Toch bleek participatie in de praktijk nog vaak een algemeen begrip te blijven, zonder duidelijke koppeling aan projecten en werkprocessen.
De gekozen doorstart was om het onderwerp opnieuw te organiseren op drie niveaus: bestuur, management en adviseurs. Binnen de organisatie werd een koplopersgroep gevormd en elke manager bracht één concreet project in waarin participatie actief werd toegepast.
Projectleiders kregen begeleiding bij het maken van een participatieaanpak en de ervaringen werden vervolgens gedeeld binnen de organisatie. Zo werd participatie niet alleen een beleidsafspraak, maar een onderwerp waar teams samen van leren.
Verrichten: leren door te doen
Borging ontstaat uiteindelijk niet alleen door beleid of afspraken. Participatie wordt pas echt onderdeel van de organisatie wanneer mensen ermee werken in hun projecten.
In de besproken casus werd dat heel concreet gemaakt door te werken met echte projecten. Projectleiders kregen ondersteuning bij het vormgeven van participatie en de leerervaringen werden teruggekoppeld naar management en organisatie.
Een deelnemer omschreef dat treffend als een satéprikker door alle lagen van de organisatie: leren door te doen, en dat verbinden aan bestuur, management en uitvoering.
Managers spelen daarin een sleutelrol. Zij selecteren projecten, organiseren reflectie en zorgen dat leerpunten terugkomen in werkprocessen. Zo groeit participatie van een ambitie naar een routine.
Conclusie: de bestuurswissel is een kans, maar alleen als je hem bewust benut
Breng participatie op tijd in bij de mensen die de overdracht en programma’s voorbereiden. Haak aan bij de griffie. Zorg dat participatie een plek krijgt in het inwerkprogramma van bestuurders. En minstens zo belangrijk: vertaal bestuurlijke ambities naar concrete projecten in de organisatie.
Het Borgingshuis van het Relevant Gesprek® helpt om die lijn zichtbaar te maken: van richten door bestuur, via inrichten door management, naar verrichten in de praktijk.
Gratis lunchwebinar
Wil je weten hoe je participatie structureel borgt in je organisatie? Tijdens het gratis lunchwebinar “Borgen van Participatie” laten we zien hoe je met het Borgingshuis participatie stevig verankert.
📅 donderdag 2 april 2026
🕛 12.00 – 13.00 uur
Schrijf je in voor de Relevant Gesprek® Nieuwsbrief. Als abonnee krijg je 15% korting op je deelname aan workshops, trainingen en programma's. Na je aanmelding voor de nieuwsbrief zie je meteen de kortingscode. Je code is direct geldig!
