De druk op gemeenten om een nieuwe participatieverordening op tijd gereed te hebben, is groot. Tegelijk zien we in de praktijk een bekend spanningsveld: participatiebeleid en participatieverordening sluiten niet altijd op elkaar aan. En zodra het gesprek over “participatie” op gang komt, blijkt dat iedereen daar iets anders onder verstaat. Het gevolg is dat participatie vaak wordt teruggebracht tot één instrument of één project, terwijl het in werkelijkheid veel breder is.
De Relevant Gesprek® Participatieroutes/Participatielandschap bieden hier uitkomst. Ze zijn geen nieuw instrument, maar een overzichtskaart van het participatielandschap: een kapstok die laat zien welke routes er zijn, wie het initiatief neemt en wat dat vraagt van de organisatie.
Waarom werken met participatieroutes?
In gemeenten gebeurt veel dat onder participatie valt. Een dorpsraad die meedenkt over een nieuw dorpshuis. Een ontwikkelaar die de omgeving betrekt bij een woningbouwplan. Inwoners die inspreken bij de raad. Een burgerpanel dat wordt bevraagd. Of een formele zienswijzeprocedure. Het zijn allemaal vormen van participatie, maar met verschillende doelen, rollen en verwachtingen.
Participatieroutes helpen om dit onderscheid zichtbaar te maken. Ze zorgen voor een gedeelde taal, maken keuzes expliciet en helpen om verwachtingen te managen. Daarmee vormen ze een stevig vertrekpunt voor beleid, uitvoering en bestuurlijk gesprek.
"Alles noemen we participatie, maar we bedoelen niet altijd hetzelfde." - Community deelnemer aan het woord tijdens de Borgingsintervisie over Participatieroutes
De kapstok: drie initiatiefnemers van participatie
Het participatielandschap wordt geordend aan de hand van drie initiatiefnemers:
- Samenleving als initiatiefnemer
Gericht op het versterken van initiatieven en betrokkenheid. Denk aan dorps- en wijkraden, buurtplatforms, het uitdaagrecht en samenwerkingsovereenkomsten. - Gemeente of college als initiatiefnemer
Gericht op het verbeteren van beleid en besluitvorming. Bijvoorbeeld via beleids- of projectparticipatie, adviesraden, commissies, burgerpanels en de formele zienswijze. - Gemeenteraad als initiatiefnemer
Gericht op invloed en signalering. Routes zijn onder andere, spreekrecht, publieke gesprekken, raadspanels, burgerberaden en referenda.
Deze indeling maakt meteen duidelijk wie aan zet is en wat de rol van de overheid vraagt: aansluiten, regisseren of verbinden.
(Klik op het plaatje voor full screen)
Van overzicht naar uitvoering
Participatieroutes worden pas echt krachtig als ze worden verbonden aan de dagelijkse praktijk. Een werkbare aanpak is om per route kort te beschrijven wat de route inhoudt en voorbeelden uit de eigen gemeente te verzamelen. Vervolgens bepaal je per route de ambitie: op orde, versterken of verkennen.
Dat levert waardevolle inzichten op. Er zijn vaak routes die wel zijn vastgelegd, maar waar het eigenaarschap onduidelijk is. En er zijn routes die nog nieuw zijn of weinig worden toegepast, waardoor eerst verkend moet worden wat je ermee wilt en wat dat vraagt aan organisatie, capaciteit en ondersteuning. Zo ontstaat stap voor stap een uitvoeringsagenda die past bij de eigen context.
Wat levert het op?
Werken met participatieroutes helpt om participatie minder ad hoc en minder persoonsafhankelijk te maken. Het brengt samenhang tussen visie, beleid, uitvoering en verordening, zonder dat alles juridisch hoeft te worden vastgelegd. Integendeel: een belangrijk inzicht is dat niet alle routes in de verordening hoeven te staan. Sommige routes móeten juridisch worden geregeld, andere organiseer je beter via beleid, werkwijzen en eigenaarschap.
"Participatie-verordening en participatiebeleid sluiten vaak niet op elkaar aan." - Community deelnemer aan het woord tijdens de Borgingsinterviesie over Participatieroutes
Participatieroutes maken participatie daarmee overzichtelijker, beter bespreekbaar en beter te borgen in het dagelijks werk.
Wil je ermee aan de slag?
Wil je participatieroutes inzetten als overzichtskaart voor jouw organisatie, of gebruiken als kapstok voor beleid, uitvoeringsagenda of participatieverordening? Neem dan contact op met Relevant Gesprek® Academie. We denken graag mee over een aanpak die past bij jouw gemeente of organisatie.
