Hoe betrek je inwoners bij de bestuurlijke toekomst van hun gemeente? En wat vraag je hun als de gemeenteraad uiteindelijk zelf de keuze moet maken?
Goede participatie begint niet bij de gespreksvorm, maar bij de vraag wat de gemeenteraad met de inbreng wil kunnen doen.
De gemeente Bergen (NH) onderzoekt haar bestuurlijke toekomst. Blijft Bergen zelfstandig, fuseert de gemeente met Alkmaar of ontstaat er één gemeente met de andere BUCH-gemeenten? Een ingewikkelde keuze, die ook inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties raakt.
De gemeenteraad wilde het maatschappelijke perspectief zorgvuldig betrekken bij die afweging en vroeg de Relevant Gesprek® Academie om een participatieaanpak te ontwikkelen.
Een bijzondere opdracht
Als Academie voeren we niet vaak zelf participatieopdrachten uit. Dat doen we vooral wanneer een vraagstuk ons de kans biedt om de methodiek verder te ontwikkelen en van de praktijk te leren.
Bergen was zo'n opdracht. Niet alleen vanwege de bestuurlijke opgave, maar vooral omdat de gemeenteraad zelf opdrachtgever was. Dat vroeg om een aanpak waarin de raad vanaf het begin een actieve rol kreeg.
Eerst een gezamenlijke taal
Voor de zomer begonnen we met een training voor de voltallige gemeenteraad. We maakten de raadsleden vertrouwd met de Relevant Gesprek® methodiek en de vier sleutels voor een participatieaanpak: waarom, waarover, met wie en hoe.
Zo ontstond een gedeelde taal en een gezamenlijk beeld van wat goede participatie vraagt. Een belangrijke basis om later bewuste keuzes te kunnen maken.
Vervolgens gingen we met een raadswerkgroep aan de slag. We verkenden de opgave, maakten een eerste concept en werkten tijdens een gezamenlijke Relevant Gesprek® sessie de belangrijkste keuzes verder uit.
Begin bij het eindresultaat
De eerste vraag was niet welke werkvorm we zouden gebruiken, maar wat de participatie moest opleveren.
De gemeenteraad heeft verschillende bestuurlijke, organisatorische en financiële onderzoeken nodig om een besluit te kunnen nemen. De participatie moest daaraan iets toevoegen: het maatschappelijke perspectief.
Daarom kozen we voor een afzonderlijk rapport Maatschappelijke Weging. Daarin wordt zichtbaar wat inwoners en andere belanghebbenden belangrijk vinden voor de toekomst van Bergen. Dat rapport wordt een zelfstandige bouwsteen voor de uiteindelijke afweging van de raad.
Vraag niet naar de bestuursvorm
De tweede sleutel leverde een belangrijke discussie op. Moeten inwoners aangeven welk bestuurlijk scenario hun voorkeur heeft? We kozen bewust voor een andere benadering.
Om een fusie of zelfstandigheid goed te beoordelen, moet je veel weten over bestuurlijke, financiële en organisatorische gevolgen. Die informatie is bovendien niet voor ieder scenario even uitgebreid beschikbaar.
Daarom richten we de participatie op herkenbare maatschappelijke opgaven. Denk aan betaalbaar wonen, voorzieningen in de dorpen, bereikbaarheid en toerisme.
De centrale vraag werd:
Wat vindt u belangrijk in de manier waarop de maatschappelijke opgaven van Bergen worden aangepakt?
Zo kunnen inwoners hun eigen ervaringen en belangen inbrengen. De gemeenteraad maakt vervolgens zelf de vertaalslag naar de bestuurlijke toekomst.
De raad als afzender
Ook bij de derde sleutel maakten we een bewuste keuze.
We willen inwoners uit alle kernen bereiken, naast ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden. Niet alleen het aantal deelnemers telt, maar vooral of de relevante belangen en perspectieven in beeld komen.
En wie nodigt hen uit? De gemeenteraad zelf. De raad is immers degene die straks de bestuurlijke keuze maakt. Daarom is het logisch dat raadsleden inwoners zelf vragen wat zij bij hun afweging moeten meenemen.
Pas daarna kwam de vierde sleutel: hoe organiseren we de gesprekken? We kozen een digitale raadpleging als basis, met mogelijkheden voor aanvullend persoonlijk contact.
Van werkgroep naar voltallige raad
De keuzes uit de werksessie werkten we uit tot een samenhangende participatieaanpak, met aandacht voor de uitvoering, communicatie, rolverdeling, terugkoppeling en besluitvorming.
Op 1 oktober presenteerden we de aanpak opnieuw aan de voltallige gemeenteraad. De raad besloot deze aanpak te volgen. Daarmee was onze opdracht als Academie afgerond. Academiepartner Vonc heeft de uitvoering overgenomen en werkt nu aan de verdere voorbereiding van het participatieproces.
Wat leren we hiervan?
Deze opdracht bevestigt voor ons hoe waardevol het is om de opdrachtgever al bij het ontwerpen van participatie te betrekken.
Door eerst samen de methodiek te leren kennen, vervolgens de keuzes met een werkgroep te maken en deze terug te brengen naar de voltallige raad, ontstaat een aanpak waarvan de betrokkenen begrijpen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt.
En misschien wel de belangrijkste les: als je vooraf helder hebt wat participatie moet opleveren, wordt ook duidelijker wat je inwoners wel en niet moet vragen.
Hoe zorg jij ervoor dat de opdrachtgever van een participatieproces vanaf het begin betrokken is bij de belangrijkste keuzes?
Zelf een participatieaanpak maken?
Wil je met jouw projectgroep, organisatie of gemeenteraad een participatieaanpak ontwikkelen? Tijdens een Relevant Gesprek® sessie maken we samen, aan de hand van de vier sleutels, de belangrijkste keuzes voor jouw vraagstuk.
