Bij participatie klinkt al snel de vraag: hebben we wel genoeg mensen bereikt? Zeker als een kleine groep zich nadrukkelijk laat horen, terwijl de meerderheid stil blijft. Is het proces dan wel representatief? Goede participatie vraagt niet om vertegenwoordiging van iedereen, maar om zicht op alle relevante belangen.
Dat was een belangrijke conclusie tijdens onze Master intervisie over de stille meerderheid. Want niet iedere inwoner hoeft mee te doen aan een participatieproces. De vraag is vooral: weet je welke belangen er spelen en heb je die zorgvuldig in beeld?
De diehards én de stille meerderheid
In participatie gaat veel aandacht naar mensen die zich snel melden. Ze komen naar bijeenkomsten, sturen mails, stellen kritische vragen en organiseren zich soms in een actiegroep. We noemen ze vaak de usual suspects. Tijdens de intervisie kozen we voor een andere naam: de diehards. Hun betrokkenheid is waardevol. Ze hebben kennis, maken tijd vrij en willen invloed uitoefenen. Ze verdienen dus een serieuze plek in het gesprek.
Maar daarnaast is er vaak een veel grotere groep die je niet hoort. Waarom blijven zij stil? Zijn ze tevreden? Voelen ze zich niet betrokken? Hebben ze geen vertrouwen dat hun bijdrage iets oplevert? Of past de manier waarop we participatie organiseren simpelweg niet bij hen?
Wanneer wordt stilte een probleem?
Een lage opkomst betekent niet automatisch dat een participatieproces niet zorgvuldig is. Net zoals een volle zaal niet automatisch betekent dat je alle relevante perspectieven aan tafel hebt. Stilte wordt pas een probleem wanneer je niet kunt bepalen of er achter die stilte een relevant belang schuilgaat dat nog niet in beeld is.
Dat vraagt dus om iets anders dan nóg harder proberen om iedereen naar een bijeenkomst te krijgen. Kijk eerst naar de opgave. Wie ondervindt gevolgen? Welke belangen spelen er? Welke groepen vertegenwoordigen die belangen? En welke belangen hoor je nog onvoldoende?
Een belangenkaart waarop alle belangen visueel worden weergegeven kan daarbij helpen. De belangenkaart is een instrument waarmee je belangen inzichtelijk maakt en meeneemt door het hele proces heen, van aanpak tot verslaglegging. Zo plaats je ook de luidste stemmen in perspectief. Een kleine groep kan een belangrijk en legitiem belang vertegenwoordigen, maar is daarmee niet automatisch de stem van een hele buurt of wijk.
Waarom blijven mensen stil?
Daar kunnen heel verschillende redenen voor zijn. Misschien is het onderwerp voor iemand nauwelijks relevant. Maar iemand kan ook denken: ze luisteren toch niet naar mij. Een avondbijeenkomst kan niet passen bij werk of gezin. Taal of ingewikkelde communicatie kan een drempel vormen. En bij gevoelige onderwerpen willen mensen hun mening soms helemaal niet in een volle zaal uitspreken.
De stille meerderheid bestaat dus niet. Achter stilte kunnen heel verschillende mensen, motieven en belangen zitten.
Tijdens de intervisie vertelde een deelnemer hoe ze dit in een wijk onderzochten door gewoon bij bewoners aan te bellen. Toen bleek dat sommige bewoners weinig betrokkenheid voelden, anderen moeite hadden met de taal en weer anderen niet geloofden dat hun mening verschil zou maken. Dat levert veel meer informatie op dan alleen de constatering dat de opkomst laag was.
Kies niet automatisch voor de zaal
Dit onderwerp raakt direct aan sleutel 3 van de Relevant Gesprek® methodiek: Met wie in gesprek? Maar ook aan sleutel 4: Hoe in gesprek?
Want als je weet wie je wilt bereiken, moet je ook nadenken over een vorm die daarbij past. Niet iedereen komt naar een informatieavond. Soms werkt een persoonlijk gesprek beter. Of een telefoongesprek, online mogelijkheid, bezoek op locatie of een rechtstreeks mailadres. Zeker bij gevoelige of gepolariseerde onderwerpen kan die veilige, persoonlijke route essentieel zijn.
Kun je jouw afweging uitleggen?
Representativiteit wordt vaak pas een discussie als een participatieproces politiek spannend wordt. Bijvoorbeeld wanneer enkele inwoners zich nadrukkelijk bij raadsleden melden.
Juist daarom is het belangrijk om vooraf helder te maken welke groepen en belangen je hebt geïdentificeerd, hoe je ze wilt bereiken en waarom je voor bepaalde vormen kiest. En om achteraf vast te leggen welke belangen je hebt opgehaald en hoe deze zijn meegewogen.
Dan verschuift de discussie van “Hoeveel mensen deden er mee?” naar de veel relevantere vraag: “Hebben we de belangen die ertoe doen zorgvuldig in beeld gebracht en meegewogen?”. Dat is uiteindelijk waar goede participatie om draait.
Ben je binnen jouw organisatie bezig met participatiebeleid of wil je samen kijken hoe onze aanpak kan helpen? We denken graag met je mee tijdens een vrijblijvende afspraak.
Ben je deelnemer van het Masterprogramma Participatie en heb je de intervisie gemist? In de Relevant Gesprek® Academie vind je het uitgebreide verslag en de terugkijklink. Klik op de link of ga in de Academie naar de module van de Master intervisies.
Schrijf je in voor de Relevant Gesprek® Nieuwsbrief. Als abonnee krijg je 10% korting op je deelname aan workshops, trainingen en programma's. Na je aanmelding voor de nieuwsbrief zie je meteen de kortingscode. Je code is direct geldig!
